Park Narodowy Dartmoor (Anglia) – przewodnik: trasy, dojazd bez samochodu, kucyki i Pies Baskerville’ów
Updated: Sep 24
📍 Ten post jest częścią kompletnego przewodnika: Tydzień w Devon - plan wycieczki samochodem z mapą
Dartmoor (ang. Dartmoor National Park) to park narodowy w Anglii (Wielka Brytania), w hrabstwie Devon, na południowym zachodzie kraju. Nazwa pochodzi od rzeki Dart i angielskiego słowa moor, czyli wrzosowisko. Zajmuje ok. 954 km² wrzosowisk, torfowisk i granitowych wzgórz zwanych tors. Najwyższy punkt, High Willhays, ma 621 m n.p.m. Park utworzono 30 października 1951 roku, więc w 2026 roku obchodzi 75-lecie. Wstęp jest bezpłatny.
Rozległe wrzosowiska, prehistoryczne kamienne kręgi i kucyki pasące się na wolności tworzą krajobraz jak z legend albo z kart „Psa Baskerville’ów” Arthura Conana Doyle’a. Już po kilku minutach spaceru ma się wrażenie, że współczesna Anglia została daleko w tyle.
Podczas pobytu w Torquay pojechałam na Dartmoor na całodniową wycieczkę zorganizowaną przez szkołę językową. Był to jeden z najmocniejszych punktów całej podróży po Devon. Po wrzosowiskach oprowadzała nas Ania, przewodniczka z Polski, a lunch zjedliśmy ukryci przed wiatrem, słuchając wierszy recytowanych przez naszego przesympatycznego przewodnika.
Taka wycieczka była dla mnie szczególnie cenna, bo Dartmoor nie jest łatwy do zwiedzania na własną rękę. Nie ma tu wyznaczonych szlaków, jakie znamy z polskich parków narodowych. Zwykle zostawia się auto na parkingu albo wysiada z autobusu i po prostu rusza w przestrzeń. Dlatego w tym przewodniku znajdziesz sposoby dojazdu bez samochodu, 5 tras dla początkujących, zasady bezpieczeństwa oraz miejsca związane z Sherlockiem Holmesem i Agathą Christie.
Spis treści:
Dartmoor w pigułce
Kraj | Anglia (Wielka Brytania) |
Region | hrabstwo Devon |
Powierzchnia | ok. 954 km² |
Najwyższy szczyt | High Willhays, 621 m n.p.m. |
Utworzony | 30 października 1951 |
Wstęp | bezpłatny |
Najbliższe miasta | Exeter, Plymouth, Newton Abbot, Torquay (ok. 25 km) |
Centra informacji | Postbridge, Haytor (w Princetown punkt informacji w Gather & Moor) |
Jak dojechać na Dartmoor bez samochodu
Wiele osób uważa, że Dartmoor da się zwiedzić tylko samochodem. To nieprawda, ale trzeba dobrze zaplanować wyjazd, bo najciekawsze autobusy kursują tylko latem.
Najlepsze bazy noclegowe bez samochodu
Okehampton to pociąg z Exeter, autobus 118 i szlaki na północnym Dartmoor. Newton Abbot to stacja kolejowa z połączeniami z Exeter, Torquay i Plymouth oraz start Haytor Hoppa i linii 171. Tavistock to autobusy 118 i 98 oraz najlepszy dostęp do zachodniej i centralnej części parku przez cały rok.
1. Haytor Rocks – najsłynniejsze granitowe skały Dartmoor
Dystans: 5–8 km (zależnie od pętli)
Czas: 2–3 godziny
Trudność: łatwa do średniej
Start: parkingi Haytor przy drodze B3387 (TQ13 9XT)
Dojazd bez auta: Haytor Hoppa (sezonowo) albo autobus 39 do Bovey Tracey i dalej pieszo szlakiem Templer Way
Co zobaczyć:
Haytor Rocks, dwa potężne granitowe bloki z szerokim widokiem na wschodni Dartmoor. Wejście na szczyt to łatwe 5 minut.
Haytor Quarry, opuszczony kamieniołom z malowniczym stawem.
Haytor Granite Tramway, XIX-wieczne tory wykute w granicie, którymi wożono kamień. Granit z Haytor posłużył m.in. do budowy London Bridge.
Kucyki Dartmoor, które pasą się tu często, zwłaszcza rano i wieczorem.
📚 Literacki bonus: w 1916 roku młoda Agatha Christie przyjechała do hotelu Moorland w Haytor Vale, żeby w spokoju dokończyć swoją pierwszą powieść, „Tajemniczą historię w Styles”.
2. Hound Tor i Grimspound – śladami Psa Baskerville’ów
Dystans: 6–10 km
Czas: 3–4 godziny
Trudność: średnia
Start: parking Hound Tor przy drodze Haytor – Manaton
Oznakowanie: słabe, potrzebna mapa OS Explorer OL28
Dojazd bez auta: Haytor Hoppa (sezonowo, przystanki w okolicy Hound Tor i Widecombe)
Co zobaczyć:
Hound Tor, poszarpane granitowe skały często łączone z „Psem Baskerville’ów”. Nazwa dosłownie oznacza „psi tor”.
Ruiny średniowiecznej wioski u stóp Hound Tor, opuszczonej prawdopodobnie w XIV wieku.
Grimspound, osada z epoki brązu otoczona kamiennym murem o średnicy ok. 150 m, z fundamentami ok. 24 okrągłych domów.
💡 Idź rano. Mgła nad wrzosowiskiem robi wtedy całą atmosferę.
3. Wistman’s Wood – mroczny, pradawny las
Dystans: ok. 5 km tam i z powrotem
Czas: 2–3 godziny
Trudność: łatwa, ale mokro i ślisko
Start: parking Two Bridges (B3357)
Dojazd bez auta: autobus 98 (cały rok, pon.–sob.) lub 171 (latem) do Two Bridges
Co zobaczyć:
Karłowate, powykręcane dęby porośnięte mchem i porostami, rosnące między granitowymi głazami. To pozostałość lasu, który rósł tu tysiące lat temu. Same drzewa mają po kilkaset lat.
Dolinę rzeki West Dart.
👻 Legenda: Wistman’s Wood uchodzi za „nawiedzony” las. Według miejscowych opowieści to siedlisko duchów i piekielnych psów, tzw. Wisht Hounds.
⚠️ Las jest rezerwatem przyrody. Nie wspinaj się po omszałych głazach, bo niszczysz rzadkie porosty i łatwo skręcić kostkę. Nie zostawaj tu po zmroku.
4. Postbridge – trasa idealna dla rodzin z dziećmi
Dystans: 3–5 km (pętla)
Czas: 1,5–2 godziny
Trudność: bardzo łatwa
Start: parking przy centrum informacji w Postbridge (PL20 6TJ)
Dojazd bez auta: autobus 98 (cały rok) lub 171 (latem)
Co zobaczyć:
Clapper Bridge w Postbridge, średniowieczny most z płyt granitowych, często datowany na XIII wiek. To jeden z najlepiej zachowanych takich mostów w Anglii.
Rzekę East Dart z płytkimi miejscami, w których dzieci mogą się bawić.
Centrum informacji parku narodowego.
Kucyki i bydło pasące się w okolicy.
Dlaczego to dobra trasa dla rodzin: teren jest płaski, trasa krótka, a wioska blisko.
5. Widecombe-in-the-Moor – wioska z legendą o diable
Dystans: ok. 5 km (pętla wokół wioski)
Czas: 2 godziny
Trudność: łatwa
Start: parking w Widecombe
Dojazd bez auta: Haytor Hoppa (sezonowo)
Co zobaczyć: Widecombe leży w dolinie rzeki East Webburn. Nad wioską góruje kościół św. Pankracego, zwany „katedrą wrzosowisk”, z wieżą o wysokości ok. 37 m (120 stóp). 21 października 1638 roku w czasie gwałtownej burzy piorun uderzył w wieżę, a jej fragmenty spadły do wnętrza kościoła. Zginęły 4 osoby, a ok. 60 zostało rannych.
Przy placu stoi Church House, XVI-wieczny budynek, dawniej dom parafialny. Za kościołem rozciąga się Butte Park, gdzie w średniowieczu ćwiczyli łucznicy. Wioska słynie też z jarmarku Widecombe Fair (we wrześniu) i ludowej piosenki o „Uncle Tom Cobley”.
😈 Legenda: według miejscowej opowieści burzę sprowadził diabeł, który przyszedł po duszę Jana Reynoldsa, hazardzisty grającego w karty podczas nabożeństwa.
Dartmoor w literaturze: Pies Baskerville’ów i Agatha Christie
Dartmoor inspirował wielu pisarzy, ale dwa nazwiska są z nim związane najmocniej.
„Pies Baskerville’ów” – miejsca z powieści
W 1901 roku Arthur Conan Doyle przyjechał na Dartmoor ze swoim przyjacielem, dziennikarzem Bertramem Fletcherem Robinsonem, który wychował się w Devon i znał lokalne legendy. Doyle zatrzymał się w hotelu Duchy w Princetown. Dziś w tym budynku działa Gather & Moor z punktem informacji turystycznej, a wystawę o »Psie Baskerville’ów« przeniesiono do pobliskiego Muzeum Więzienia Dartmoor
Hound Tor. Popularnie łączy się go z tytułem powieści, choć częściej za inspirację uważa się legendę o Richardzie Cabellu z Buckfastleigh. Według niej po śmierci tego okrutnego dziedzica na wrzosowiskach wyły upiorne psy. Jego grobowiec przy kościele w Buckfastleigh można zobaczyć do dziś.
Fox Tor Mires (Grimpen Mire). Torfowisko uważane za pierwowzór bagna Grimpen. To w nim w finale powieści najpewniej ginie uciekający Stapleton. Pies ginie od strzałów Holmesa.
Princetown i więzienie Dartmoor. Więzienie otwarte w 1809 roku zbudowali francuscy jeńcy wojenni. W powieści ucieka z niego zbiegły więzień Selden. W Princetown działa też muzeum więzienia.
💡 Literacka trasa na 2 dni (głównie autobusem):
Dzień 1: Princetown (centrum informacji, muzeum więzienia) → autobus do Two Bridges → spacer do Wistman’s Wood.
Dzień 2: Haytor Hoppa (sezonowo) do Hound Tor → pieszo do Grimspound (ok. 5 km) → Widecombe.
Fox Tor Mires zostaw doświadczonym piechurom z mapą i kompasem. To prawdziwe, zdradliwe torfowisko.
Agatha Christie i Dartmoor
Agatha Christie urodziła się w Torquay, ok. 25 km od Dartmoor. W 1916 roku zamieszkała na dwa tygodnie w hotelu Moorland w Haytor Vale, żeby w ciszy dokończyć swoją pierwszą powieść, „Tajemniczą historię w Styles”. Między rozdziałami chodziła na długie spacery po wrzosowiskach.
Dartmoor pojawia się też w „Tajemnicy Sittaford” (1931). Akcja toczy się w fikcyjnej wiosce Sittaford na skraju zasypanych śniegiem wrzosowisk, niedaleko więzienia w Princetown.
Kucyki i inne zwierzęta Dartmoor
Kucyki Dartmoor – symbol parku
Nie ma bardziej ikonicznego widoku niż stado kucyków na tle wrzosowisk. Kucyki żyją tu od tysięcy lat. W XIX wieku pracowały przy transporcie granitu z kamieniołomów. W połowie XX wieku było ich na wrzosowiskach ok. 30 000, dziś jest ich ok. 1500.
Do kogo należą? Wszystkie kucyki mają właścicieli. Należą do Dartmoor Commoners, czyli rolników z prawem wypasu na otwartym wrzosowisku, którzy odpowiadają za zdrowie zwierząt.
Gdzie je zobaczyć: w okolicy Haytor, Widecombe i Postbridge oraz wzdłuż dróg B3387 i B3357.
⚠️ Zasady:
Nie karm kucyków. To szkodzi ich zdrowiu i uczy je podchodzić do samochodów.
Nie dotykaj ich, bo mogą kopnąć lub ugryźć.
Zachowaj kilka metrów odstępu.
Kiedy kucyki stoją na drodze, zwolnij i poczekaj.
Bydło na wrzosowiskach
Na Dartmoor pasą się odporne rasy bydła o gęstej sierści, m.in. czarne i pasiaste (belted) Galloway.
⚠️ Krowy z cielętami mogą być agresywne. Omijaj je szerokim łukiem, a psa trzymaj na smyczy.
Prehistoryczne zabytki Dartmoor
Wrzosowiska są pełne śladów epoki brązu: kopców, grobowców, kamiennych kręgów, menhirów i rzędów kamieni. Nic dziwnego, że w lokalnych legendach roi się od wróżek (pixies), chochlików i jeźdźców bez głowy.
Grimspound. Najbardziej znana osada z epoki brązu na Dartmoor: kamienny mur o średnicy ok. 150 m i fundamenty ok. 24 okrągłych domów.
Scorhill Stone Circle. Kamienny krąg z epoki brązu o średnicy ok. 27 m, w pięknej scenerii niedaleko Gidleigh.
Grey Wethers. Dwa sąsiadujące kamienne kręgi, jedne z najlepiej zachowanych na Dartmoor.
Merrivale. Kompleks z podwójnymi rzędami kamieni, menhirem i grobowcami. Łatwo tu dojść z parkingu przy B3357, a autobus 98 zatrzymuje się w Merrivale.
Praktyczne informacje: parkingi, mapy, bezpieczeństwo
Parkingi na Dartmoor
Parking | Lokalizacja | Uwagi |
Haytor | B3387, TQ13 9XT | duży, najpopularniejszy |
Postbridge | przy centrum informacji, PL20 6TJ | blisko Clapper Bridge, płatny |
Two Bridges | B3357 | mały, start do Wistman’s Wood |
Princetown | centrum wioski | blisko centrum informacji |
Widecombe | centrum wioski | mały, w sezonie szybko się zapełnia |
Część parkingów jest bezpłatna, na części obowiązują opłaty lub dobrowolne datki. Stawki się zmieniają, więc sprawdź je na miejscu.
⚠️ Zasady parkowania: parkuj tylko na parkingach albo w odległości do ok. 15 jardów (ok. 14 m) od drogi, nigdy głębiej na wrzosowisku. Nie blokuj bram, bo rolnicy muszą mieć dojazd.
Mapa OS Explorer OL28 – obowiązkowa
Skala: 1:25 000, obejmuje cały park.
Pokazuje: ścieżki, tors, parkingi, zabytki, mokradła i granice poligonów wojskowych.
Gdzie kupić: w internecie, w centrach informacji, w sklepach turystycznych. Jest też aplikacja OS Maps (płatna subskrypcja).
Bez mapy nie schodź z głównych ścieżek. W wielu miejscach nie ma zasięgu, więc pobierz mapy offline.
Bezpieczeństwo: na co uważać
1. Poligony wojskowe. Północna część Dartmoor (okolice Okehampton, Merrivale i Willsworthy) to czynne strzelnice wojskowe. Przed wyjściem sprawdź godziny strzelań (Dartmoor Firing Times). W dni strzelań na granicach poligonów powiewają czerwone flagi, a nocą świecą czerwone lampy. Nie dotykaj żadnych metalowych przedmiotów znalezionych w terenie.
2. Mgła. Pojawia się nagle i potrafi ograniczyć widoczność do kilku metrów.
Zawsze miej mapę i kompas oraz mapy offline.
Powiedz komuś, dokąd idziesz.
Jeśli mgła Cię zaskoczy, zatrzymaj się i ustal pozycję na mapie, zamiast iść na oślep.
3. Torfowiska (bogs). Wyglądają jak zwykła, soczyście zielona trawa, a można w nich ugrzęznąć po kolana. Nie skracaj drogi przez tereny oznaczone na mapie jako marsh lub bog.
4. Zmienna pogoda. Słoneczny poranek i ulewa po południu to typowy dzień na Dartmoor. Zabierz:
kurtkę przeciwdeszczową i dodatkową warstwę,
czapkę i rękawiczki (także latem),
buty z dobrą przyczepnością,
co najmniej 1 litr wody na osobę i przekąski.
Biwakowanie na dziko
Dartmoor to jedno z niewielu miejsc w Anglii, gdzie biwakowanie na dziko jest dozwolone, ale tylko na wyznaczonych obszarach. Mapę tych obszarów znajdziesz na stronie Dartmoor National Park. Obowiązuje zasada „leave no trace”: rozbijasz się z dala od dróg, na krótko, bez ogniska i nie zostawiasz śladów.
Kiedy jechać na Dartmoor i ile czasu potrzeba
Okres | Plusy | Minusy | Temperatura |
Maj–wrzesień | najlepsza pogoda, długie dni, kursują autobusy sezonowe | więcej turystów (ale bez tłumów jak w Kornwalii) | 12–18°C |
Sierpień – początek września | kwitnie wrzos, wzgórza są fioletowe | najwięcej ludzi w Haytor | 15–20°C |
Kwiecień, październik | mniej ludzi, jesienne kolory | brak autobusów sezonowych | 8–14°C |
Listopad–marzec | puste, surowe wrzosowiska | mgła, deszcz, krótkie dni | 3–8°C (na wrzosowiskach chłodniej) |
💡 Moja rekomendacja: jeśli możesz, przyjedź w sierpniu. Kwitnący wrzos to niezapomniany widok. Zimą Dartmoor też jest piękny, ale tylko dla doświadczonych piechurów.
Ile czasu zaplanować?
1 dzień: Haytor i Widecombe albo Postbridge (6–8 godzin z dojazdem).
Weekend (2–3 dni): kilka tras, Princetown i wieczory w pubach. Moim zdaniem to minimum, żeby naprawdę poczuć atmosferę Dartmoor.
4–6 dni: trasa literacka i dłuższe wędrówki po centralnym wrzosowisku.
Gdzie zjeść i napić się piwa
Church House Inn w Holne to tradycyjny pub w średniowiecznym budynku z lokalnym piwem i domowym jedzeniem.
East Dart Hotel w Postbridge to dobry przystanek na lunch po spacerze.
Rugglestone Inn w Widecombe to kameralny wiejski pub.
Warren House Inn przy B3212 to jeden z najwyżej położonych pubów w Anglii.
Plume of Feathers w Princetown to klasyczny przystanek miłośników Psa Baskerville’ów.
Godziny otwarcia wiejskich pubów bywają ograniczone, zwłaszcza poza sezonem, więc sprawdź je przed wyjazdem.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o Dartmoor
W jakim kraju jest Dartmoor?
Dartmoor to park narodowy w Anglii (Wielka Brytania), w hrabstwie Devon na południowym zachodzie kraju, między Exeter a Plymouth.
Czy da się zwiedzić Dartmoor bez samochodu?
Tak. Przez cały rok dojedziesz pociągiem Dartmoor Line z Exeter do Okehampton, a do Princetown i Postbridge autobusem 98 z Tavistock. Latem kursują też Haytor Hoppa i autobus 171 z Newton Abbot.
Czy wstęp do Parku Narodowego Dartmoor jest płatny?
Nie, wstęp jest bezpłatny. Płaci się tylko za niektóre parkingi.
Czy Dartmoor jest niebezpieczny?
Dla przygotowanych turystów nie. Największe zagrożenia to nagła mgła, torfowiska i poligony wojskowe na północy parku. Zawsze miej mapę OS OL28, sprawdzaj prognozę pogody i godziny strzelań.
Gdzie zobaczyć kucyki Dartmoor?
Najczęściej w okolicy Haytor, Widecombe i Postbridge oraz przy drogach B3387 i B3357. Nie karm ich i nie dotykaj.
Które trasy są najlepsze dla początkujących?
Postbridge (bardzo łatwa, idealna z dziećmi), Haytor Rocks i pętla wokół Widecombe-in-the-Moor.
Co można zobaczyć związanego z „Psem Baskerville’ów”?
Hound Tor, Fox Tor Mires (pierwowzór bagna Grimpen), Princetown z więzieniem Dartmoor oraz grób Richarda Cabella w Buckfastleigh.
Kiedy najlepiej jechać na Dartmoor?
Od maja do września, a najpiękniej jest w sierpniu, kiedy kwitnie wrzos.
Czy potrzebna jest specjalna mapa?
Tak. Mapa Ordnance Survey Explorer OL28 (1:25 000) obejmuje cały park i zaznacza granice poligonów.
Podsumowanie – czy warto jechać na Dartmoor?
Wyjazd do szkoły językowej w Torquay okazał się strzałem w dziesiątkę, a Dartmoor tylko zaostrzył mój apetyt na kolejne wędrówki po Półwyspie Kornwalijskim.
Dartmoor trzeba poczuć. Zdjęcia nie oddają atmosfery mglistych wrzosowisk, pradawnych lasów i granitowych wzgórz. To nie jest typowy park narodowy z oznakowanymi szlakami, tylko dzika, surowa Anglia rodem z powieści Conana Doyle’a i Agathy Christie.
Dartmoor jest dla Ciebie, jeśli:
szukasz dzikiej przyrody zamiast turystycznego parku,
lubisz literaturę, zwłaszcza „Psa Baskerville’ów” i Agathę Christie,
interesują Cię kamienne kręgi i osady z epoki brązu,
chcesz zobaczyć kucyki Dartmoor na wolności,
kochasz długie wędrówki bez tłumów.
💡 Moja rada: zatrzymaj się w Torquay i zrób z Dartmoor jeden dzień w planie zwiedzania Devon. Rano wyjedź na wrzosowiska, a wieczorem wróć na kolację nad morzem.
Comments